Kratom
hasło encyklopedyczne · kratom co to jest i co to za substancja
Stan na:
Kratom — potoczna nazwa liści (oraz przetworów z liści) drzewa Mitragyna speciosa Korth. z rodziny marzanowatych (Rubiaceae), rosnącego w Azji Południowo-Wschodniej. Liście zawierają ponad 40 pokrewnych strukturalnie alkaloidów; głównymi związkami psychoaktywnymi są mitragynina i 7-hydroksymitragynina (7-OH).
| Nazwa łacińska | Mitragyna speciosa (Korth.) Havil. |
|---|---|
| Rodzina | marzanowate (Rubiaceae) |
| Pochodzenie | Azja Południowo-Wschodnia, Filipiny, Nowa Gwinea |
| Główne alkaloidy | mitragynina, 7-hydroksymitragynina |
| Mechanizm | częściowy agonizm receptora μ-opioidowego |
| Status w Polsce | środek odurzający grupy I-N (roślina i mitragynina) |
Kratom — co to za substancja?
Kratom nie jest pojedynczą substancją, lecz materiałem roślinnym. Według Agencji Unii Europejskiej ds. Narkotyków (EUDA) liście zawierają ponad 40 alkaloidów (amerykańska FDA podaje „ponad 50”), a ich łączna zawartość w suszonych liściach wynosi zwykle 0,5–1,5%. W odmianach tajskich mitragynina stanowi do 66% alkaloidów, a 7-hydroksymitragynina najwyżej 2%. W odmianach malezyjskich udział mitragyniny bywa znacznie mniejszy — około 12%.
Właśnie ta zmienność sprawia, że „kratom” w dwóch różnych opakowaniach może mieć bardzo różny skład. Więcej w haśle Alkaloidy kratomu.
Kratom po polsku — jak się nazywa?
Po polsku mówi się po prostu kratom. Polskie akty prawne posługują się nazwą łacińską: w wykazie środków odurzających widnieje pozycja „MITRAGYNA SPECIOSA – rośliny żywe lub susz, nasiona, wyciągi oraz ekstrakty”, a osobno „MITRAGYNINA”.
Tradycyjne zastosowanie
EUDA i niemiecki BfR opisują, że w Azji Południowo-Wschodniej świeże lub suszone liście tradycyjnie żuto albo parzono. W małych ilościach stosowano je przeciw zmęczeniu przy długiej pracy fizycznej, a w medycynie ludowej m.in. przy biegunce i kaszlu oraz jako zamiennik opium. To opis historyczny — nie dowód skuteczności ani bezpieczeństwa.
Działanie w skrócie
Mitragynina i 7-OH są częściowymi agonistami ludzkiego receptora μ-opioidowego (Kruegel i in., 2016; WHO 2021). EUDA opisuje efekt zależny od ilości: mniejsze ilości działają pobudzająco, większe — uspokajająco i opioidowo. Szczegóły: Jak działa kratom?
Ryzyko
Urzędy w Europie i USA ostrzegają przed uzależnieniem, objawami odstawiennymi, uszkodzeniem wątroby i interakcjami z lekami. Niemiecki BfR wymienia też opisy przypadków niewydolności wielonarządowej, zaburzeń rytmu serca i drgawek. Przegląd: Skutki uboczne kratomu.
Status prawny
W Polsce roślina została wpisana do wykazu środków odurzających grupy I-N ustawą z 15 kwietnia 2011 r. (w mocy od 8 czerwca 2011 r.). Obecnie obowiązujący wykaz (Dz.U. 2024 poz. 1139) obejmuje roślinę (lp. 132) i mitragyninę (lp. 133). W innych państwach UE status jest zróżnicowany — od zakazu po brak kontroli. Zobacz Kratom w Polsce i Kratom w Europie.
Kratom wiki — najczęstsze pytania do hasła
Czy kratom to roślina, czy chemikalia?
Roślina — a ściślej liście drzewa. Na rynku zagranicznym pojawiają się jednak także koncentraty i produkty półsyntetyczne z 7-OH, które z liściem mają niewiele wspólnego (zob. 7-hydroksymitragynina).
Czy kratom to opioid?
Botanicznie nie pochodzi z maku, ale jego główne alkaloidy działają na receptory opioidowe. FDA w raporcie z 2025 r. określa skoncentrowane produkty 7-OH jako „nowe zagrożenie opioidowe”. Odpowiedź rozwijamy w tekście Jak działa kratom.
Źródła
- EUDA (Agencja Unii Europejskiej ds. Narkotyków) — Kratom drug profile. euda.europa.eu
- U.S. FDA — FDA and Kratom (2.12.2025). fda.gov
- U.S. FDA — 7-Hydroxymitragynine (7-OH): An Assessment of the Scientific Data and Toxicological Concerns Around an Emerging Opioid Threat (lipiec 2025). fda.gov
- WHO, 44th Expert Committee on Drug Dependence — Annex 1 (kratom, mitragynina, 7-OH) (październik 2021). cdn.who.int
- Kruegel A.C. i in., J. Am. Chem. Soc. 2016 (PMID 27192616). pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- BfR (Federalny Instytut Oceny Ryzyka, Niemcy), Mitteilung 032/2025: Kratom-Zubereitungen (4.09.2025). bfr.bund.de
- Obwieszczenie Ministra Zdrowia z 17 czerwca 2024 r. — jednolity tekst rozporządzenia w sprawie wykazu substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychoaktywnych, Dz.U. 2024 poz. 1139 (zał. nr 2, grupa I-N, lp. 132–133) (odczyt 3.10.2026). isap.sejm.gov.pl
- Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, Dz.U. 2011 nr 105 poz. 614 (w mocy od 8.06.2011) (odczyt 3.10.2026). isap.sejm.gov.pl